(Kulturell) kapital og klingande bjeller

Forfattar Tomas Espedals redsel for at eit Litteraturhus i Bergen skal bli fylt opp av eit allment kulturpublikum verkar elitistisk og usympatisk. Det har blitt skapt eit inntrykk av at det er middelaldrande kvinner han vil unngå, men det skyldast vinklinga Anders Heger tok i kommentaren sin i Dagsavisen 6. mars. Espedal retta heller ikkje opp inntrykket i vesentleg grad då dei to møttes til debatt i NRK P2. Eg veit ikkje alt om kva Espedal meinar. Men han er ein brennande litteraturelskar som ikkje tek kommersielle omsyn, og han skal ha for å vere ærleg. Og han har eit poeng: Eit litteraturhus må òg legge til rette for den ikkje-kommersielle delen av kulturlivet om det skal vere relevant for kunsten i lengda.

Når både Kjetil Bjørnstad, Anders Heger og Knut Olav Åmås påpeikar det snobbete i å nedvurdere sitt betalande publikum, demonstrerer dei større sosial intelligens og sans for kva som er kommersielt naudsynt. Men når dei hevdar at Espedal har eit oppblåse sjølvbilde fordi han seier at nokre oppsøkjer litterære arenaer for å menge seg med kunstnarar, lar dei det politisk korrekte overskygge realitetane. Det lyd hòlt.

Kjetil Bjørnstad er tydeleg lei av bergensarrogansen, og i Espedal fekk han eit lett bytte for ein retorisk kronikk (Aftenposten 3. mars). Men når Bjørnstad både i romanen og kronikken brukar formuleringa ”skal man  måtte nedverdige seg til å bli et forfengelig menneske” framstår han som forfengeleg i ein høgare potens. Kor heva er ein ikkje over vanlege folk dersom ein seier seg fri for vanlege menneskelege kjensler knytt til sosial status? Og kvifor skulle folk som likar å lese vere mindre opptekne av å komme i kontakt med kustnarar dei beundrar enn andre folk? Ein skal ha ei rimeleg feit kulturell lommebok om ein er likegyldig til om det er Dag Solstad eller Bitten fra Tåsen som sit på nabobordet. Sjølvsagt kan dei som ofte omgås kunstnarar og andre kjendisar etter kvart sjå at det er mykje både alminneleg og rart bak den glamorøse fasaden. Og dei som er offentlege personar sjølv, gløymer kanskje korleis det er å ikkje vere det. Men skal forfattarar og kjente folk måtte late som dei ikkje veit at andre har høge tankar om dei?

Då eg var litteraturstudent på nittitalet, var det Kunstnernes Hus som var staden å gå. Eg hugsar framleis det oppgitte utbrotet som kom frå ein kamerat etter ein kveld med høglytte diskusjonar og stadig søkande blikk rundt i lokalet: ”Kunsternes hus, du liksom! Eg har ikkje sett ein tryllekunstnar, ein gong!” Kommentaren kom rett frå ei lever som hadde hatt sitt å stri med den kvelden, og ikkje gadd late som lenger. Det blir for dumt om ein i det offentlege ordskiftet skal late som sosial status og innsamling av kulturell kapital er likegyldig i det litterære miljøet. Og den velkjente frykta for kulturelt snobberi er ei avsporing av debatten om kva eit Litteraturhus eigentleg skal vere.

Eg er òg skuffa over korleis Litteraturhuset i Oslo fungerer på enkelte område. Det burde vore mogeleg å få seg ein øl og ein matbit etter eit arrangement utan å måtte bestille bord først. I staden er plassen på kveldstid fylt opp av folk som ét trerettars måltid – og ein stengt bokhandel  tek òg mykje golvplass. Eg skjønar at drifta av Litteraturhuset må lønne seg, men må ein la debattar om politikk fylle huset ein gong i veka? Riktignok kan bøker vere sentrale i samfunnsdebatten,  men det betyr ikkje at all samfunnsdebatt har noko i eit litteraturhus å gjere. Leiinga må ivareta den smale litteraturen i programmet, hvis ikkje kan Litteraturhuset ende opp som endå ein arena for lanseringsjournalistikk for den mest kommersielle delen av bokbransjen. Sjølvsagt må eit litteraturhus vere ope for eit breitt publikum såvel som dei mest brennande litteraturidealistane. Men fokuset må vere på litteraturen, ikkje på å vere ein representativ møteplass for kvalifiserte synspunkt på det siste innan politiske og kulinariske trendar.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s