Kritikarmakt utan profitt

Forlagsmann Anders Heger har vekt merksemd med sitt personåtak på litteraturkritikar Cathrine Krøger etter at ho uttala seg kritisk om Cappelen Damms utgjevingar i kategorien ”chic lit”. Han går tydeleg inn for å undergrave hennar faglege autoritet. Sams for dei to er at dei er raske til å uttale seg og store i kjeften, men der Heger har kommersielle interesser å forsvare, får Krøger same løna om ho rosar eller risar. Ho er ein maktfaktor i norsk bokbransje, og tydelegvis eit hår i suppa for somme.

For ikkje lenge sidan var Krøger i konflikt med Juritzen forlag, som hadde trekt eit sitat ut frå samanhengen i bokmeldinga hennar, og brukt det til å marknadsføre ei bok Krøger var negativ til. Forleggjar Arve Juritzen nekta for å ha gjort noko kritikkverdig. Verken Juritzen eller Heger ser ut til å vere redde for at det vil straffe seg å yppe til konflikt med den profilerte kritikaren Krøger, at ho kunne tenkjast å boikotte bøkene deira eller bli freista til å la sinnet påverke vurderinga av andre utgjevingar. Er det fordi dei undervurderar makta hennar, eller har dei faktisk stor tillit til hennar faglege integritet?

Norsk kritikerlag legg stor vekt på å verne habiliteten vår av faglege omsyn. Medlemmane i laget skal unngå både økonomiske, sosiale og emosjonelle koplingar til aktørar som blir påverka av korleis vi utøver kritikargjerninga. Slike bindingar er det vanskeleg for andre enn kritikaren sjølv å ha full oversikt over, men mitt inntrykk er at norske kritikarar tar habilitetsspørsmål på alvor. Det har hatt effekt. Kritikarprisane har høg presisje, og Kritikerlaget er ein etterspurt samarbeidspartnar fordi vi blir sett som garantist for fagleg integritet. Eit slikt rennomé vil ein kommersiell aktør vanskeleg kunne bygge opp sjølv med store marknadsføringsbudsjett, men Kritikerlaget har ingen slike budsjett: Vårt gode rykte er bygd av kvar einskild medlem som gjer godt arbeid og vernar om sin habilitet, og medlemmane tek kostnaden ved å arbeide mykje for dårleg lønn.

Vi sit i praksis på ein merkevare vi ikkje kan utnytte kommersielt utan å undergrave habiliteten som alt kviler på. Meirverdien av innsatsen nyt andre godt av: Avisene får billig og populært avisstoff og forlaga gratis marknadsføring. Norske kritikarar sponsar difor norsk kulturliv både med fagkunnskap og reine pengar. Vi er sjølvsagt ikkje heva over kritikk av den grunn; at kritikk er skjerpande og naudsynt er vel få andre like overtydde om som oss. Men neste gong Anders Heger reagerer på utspel frå ein kritikar, oppmodar eg han til å diskutere sak, ikkje person.

Merete Røsvik Granlund, Leiar av arbeidsutvalet i Norsk kritikerlags litteraturseksjon og bokmeldar i Dag og Tid.

Tidlegare publisert i Dagbladet 21. mai 2011. Ein lengre versjon er publisert på nettsida til Norsk kritikerlag.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s